Θεοφάνια ή Θεοφάνεια: Απαντά ο Γ. Μπαμπινιώτης

ETYMΟΛΟΓΙΑ

αρχ. (κυρ. στη φρ. ἱερὰ θεοφάνια), αρχική σημ. «εορτή στους Δελφούς, κατά την οποία παρουσιάζονταν στο κοινό αγάλματα τού Απόλλωνος και άλλων θεών», < θεο- + -φάν(ια) < θ. τού ρ. φαίνω / -ομαι. Η λ. χρησιμοποιήθηκε για την ΒΑΠΤΙΣΗ τού Χριστού (και την αντίστοιχη εορτή) τον 4ο αι. μ.Χ., επειδή σε αυτήν φανερώθηκε ο Θεός με τα τρία του πρόσωπα (η Αγία Τριάδα), πβ. Εἰς τὰ Θεοφάνια, εἴτουν Γενέθλια τοῦ Σωτῆρος, τίτλος ομιλίας τού Γρηγ. Ναζιανζηνού.

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ

Διάφορες εορτές εκφέρονται σε πληθυντικό ουδετέρου, όπως συμβαίνει με τα Επιφάνια και τα Θεοφάνια (πβ. επίσης Ίσθμια, Πύθια, ακόμη και Χριστούγεννα). Επειδή οι λέξεις αυτές προέρχονται απευθείας από θ. τού ρ. φαίνομαι και όχι από το αντίστοιχο επίθ. (επιφανής), είναι ορθό να γράφονται με -ι- (Επιφάνια, Θεοφάνια), πράγμα που τις διαχωρίζει από τα παράγωγα τού επιθέτου (π.χ. επιφανής – η επιφάνεια).”