ΣτΕ: Βάζει «φρένο» στην τακτοποίηση αυθαιρέτων χωρίς οικοδομική άδεια

Νέο ισχυρό φρένο στη δυνατότητα διατήρησης αυθαίρετων κτισμάτων των οποίων οι οικοδομικές άδειες έχουν ακυρωθεί δικαστικά βάζει η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026.

Το Ανώτατο Ακυρωτικό έκρινε αντισυνταγματικές τις διατάξεις του άρθρου 110 παρ. 3 περ. α΄ και β΄ του ν. 4495/2017, οι οποίες επέτρεπαν την υπαγωγή στις ευεργετικές ρυθμίσεις περί αυθαιρέτων κτισμάτων που είχαν ανεγερθεί με οικοδομική άδεια, η οποία στη συνέχεια ακυρώθηκε με δικαστική απόφαση λόγω εφαρμογής ανίσχυρου ή εσφαλμένου πολεοδομικού καθεστώτος, εφόσον ο ιδιοκτήτης δεν είχε υποβάλει ψευδή ή αναληθή στοιχεία.

Η δικαστική απόφαση δεν μπορεί να «ακυρώνεται» από τον νομοθέτη

Κεντρικό σημείο της κρίσης του ΣτΕ είναι ότι η αυτόματη υπαγωγή τέτοιων κτισμάτων σε καθεστώς τακτοποίησης αποδυναμώνει στην πράξη τις αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις που είχαν ακυρώσει τις οικοδομικές άδειες.

Η Ολομέλεια έκρινε ότι με τον τρόπο αυτό αίρεται ουσιαστικά η υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφωθεί προς τις δικαστικές αποφάσεις, κατά παράβαση των άρθρων 20 παρ. 1, 26 και 95 παρ. 5 του Συντάγματος.

Το Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των καλόπιστων ιδιοκτητών μπορεί να υπερισχύσει της υποχρέωσης συμμόρφωσης στις δικαστικές αποφάσεις και του δικαιώματος δικαστικής προστασίας όσων είχαν πετύχει την ακύρωση των αδειών.

Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι ένας ιδιοκτήτης δεν ευθύνεται για την έκδοση μιας παράνομης οικοδομικής άδειας δεν αρκεί, κατά το ΣτΕ, για να παραμεριστεί εκ των υστέρων το αποτέλεσμα της δικαστικής ακύρωσής της.

Το άρθρο 24 και ο πολεοδομικός σχεδιασμός

Η Ολομέλεια εντόπισε και δεύτερο σοβαρό συνταγματικό πρόβλημα.

Οι επίμαχες διατάξεις κρίθηκε ότι προσκρούουν στο άρθρο 24 παρ. 2 του Συντάγματος, καθώς επιτρέπουν τη διατήρηση των κτιρίων με τους ίδιους όρους που προέβλεπαν οι ακυρωμένες άδειες, χωρίς να έχει προηγηθεί νέα οικοδομική άδεια ή άλλη πολεοδομική πράξη βασισμένη σε νέα και νόμιμα δεδομένα.

Κατά το ΣτΕ, η νόμιμη διατήρηση τέτοιων κτισμάτων θα μπορούσε να στηριχθεί μόνο σε μια γενικότερη μεταβολή του πολεοδομικού καθεστώτος της περιοχής, η οποία θα ήταν συμβατή με τις συνταγματικές απαιτήσεις για ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό.

Η μεταβολή αυτή θα έπρεπε να υπαγορεύεται από πραγματικά πολεοδομικά κριτήρια, να λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες της περιοχής, την προστασία του περιβάλλοντος, τις συνθήκες διαβίωσης και την επιβάρυνση που έχει ήδη προκληθεί από την εφαρμογή των εσφαλμένων ή ανίσχυρων όρων δόμησης.

Η παλαιότερη νομολογία για τα αυθαίρετα

Οι αποφάσεις 1182 και 1183/2026 εντάσσονται σε μια μακρά νομολογιακή γραμμή του Συμβουλίου της Επικρατείας για την τακτοποίηση αυθαιρέτων.

Δείτε ακόμη:

Δυνατότητα μετάταξης υπαλλήλων στο πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» (ν/σ)

Η Ολομέλεια υπενθύμισε τις αποφάσεις 3500/2009 και 3921/2010, με τις οποίες είχε κριθεί ότι η εξαίρεση από την κατεδάφιση νεότερων αυθαίρετων κατασκευών μπορεί να οδηγήσει σε νόθευση του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Ακολούθησαν οι αποφάσεις 3341/2013, 1118/2014 και 1119/2014, με τις οποίες κρίθηκε αντισυνταγματικό το σύστημα αυτόματης τακτοποίησης του ν. 4014/2011.

Στη συνέχεια, με την 1858/2015, η Ολομέλεια είχε κρίνει συνταγματικώς ανεκτό το γενικό σύστημα του ν. 4178/2013, αλλά είχε απορρίψει ειδικά τη δυνατότητα εξαίρεσης από την κατεδάφιση κτισμάτων των οποίων οι οικοδομικές άδειες είχαν ακυρωθεί με αμετάκλητη δικαστική απόφαση.

Η νέα κρίση του 2026 επιβεβαιώνει και ενισχύει αυτή τη γραμμή.

Και ζήτημα αποζημίωσης των δικαιωθέντων διαδίκων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά του ΣτΕ στην προστασία όσων είχαν προσφύγει στα δικαστήρια και είχαν πετύχει την ακύρωση των οικοδομικών αδειών.

Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι επίμαχες ρυθμίσεις δεν προβλέπουν ούτε έναν εναλλακτικό τρόπο ικανοποίησης της δικαστικής προστασίας των νικησάντων διαδίκων, όπως θα μπορούσε να είναι μια ειδικά καθορισμένη από τον νόμο αποζημίωση στην περίπτωση που τα κτίρια τελικά δεν κατεδαφίζονταν.

Για τον προσδιορισμό μιας τέτοιας αποζημίωσης, σύμφωνα με το ΣτΕ, θα έπρεπε να συνεκτιμώνται μεταξύ άλλων η προσβολή της περιουσίας των ενδιαφερομένων, η βλάβη από τη μακροχρόνια παράνομη διατήρηση των κτισμάτων, η διάρκεια των δικαστικών αγώνων και τυχόν διαπιστωμένη παράλειψη της Διοίκησης να συμμορφωθεί προς την ακυρωτική απόφαση.

Οι αποφάσεις 1182 και 1183/2026 στέλνουν έτσι ένα σαφές μήνυμα: η προστασία του καλόπιστου ιδιοκτήτη δεν μπορεί να οδηγεί σε ουσιαστική ανατροπή μιας αμετάκλητης δικαστικής απόφασης ούτε να παρακάμπτει τις συνταγματικές απαιτήσεις του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Πηγή: daily.nb.org