Η κατάθλιψη απειλεί τους επιζώντες καρκίνου

Τα τελευταία χρόνια, η πρόοδος στη διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα: όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια μετά την ασθένεια, αποτελώντας μια συνεχώς αυξανόμενη κοινότητα μακροχρόνιων επιζώντων. Παρότι η ύφεση ή η ίαση από τη νόσο αποτελεί μια βαθιά νίκη, η ζωή μετά τον καρκίνο δεν είναι απαλλαγμένη από προκλήσεις.

Ένα λιγότερο αναγνωρισμένο αλλά ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα που συχνά αναδύεται χρόνια μετά τη θεραπεία είναι η εμφάνιση κατάθλιψης. Μια πρόσφατη μεγάλη μελέτη στις ΗΠΑ, δημοσιευμένη στο JAMA Network Open, εξετάζει συστηματικά το φαινόμενο και δείχνει πως η όψιμη κατάθλιψη αποτελεί πραγματική και συχνά υποτιμημένη απειλή για τους επιζώντες καρκίνου του μαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου.

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής ογκολογίας Θάνος Δημόπουλος συνοψίζουν τα βασικά συμπεράσματα.

Η έρευνα ανέλυσε τα δεδομένα 53.769 ανθρώπων ηλικίας 66 ετών και άνω, οι οποίοι είχαν επιβιώσει τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση. Στο διάστημα μεταξύ του 5ου και του 10ου έτους από τη διάγνωση, τα ποσοστά εμφάνισης κατάθλιψης ήταν αξιοσημείωτα:
• 13,3% στις γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού,
• 11,8% σε επιζώντες καρκίνου παχέος εντέρου και
• 8,7% στους άνδρες που είχαν νοσήσει από καρκίνο προστάτη.

Τα ποσοστά αυτά ξεπερνούν κατά πολύ εκείνα του γενικού πληθυσμού ίδιας ηλικίας, επιβεβαιώνοντας ότι η επιβίωση από τον καρκίνο συνοδεύεται από παρατεταμένες ψυχολογικές επιβαρύνσεις.

Τι αναδεικνύουν πρόσθετες μελέτες

Ερευνητικά δεδομένα από Καναδά και Βόρεια Ευρώπη δείχνουν ότι:

• Ο κίνδυνος κατάθλιψης παραμένει αυξημένος ακόμη και 15 χρόνια μετά τη διάγνωση, ιδιαίτερα για γυναίκες που είχαν λάβει ορμονικές θεραπείες.

• Επιζώντες που δυσκολεύονται να επανενταχθούν επαγγελματικά εμφανίζουν διπλάσιο κίνδυνο.

• Η έλλειψη συστηματικής ψυχολογικής παρακολούθησης μετά τη θεραπεία αποτελεί καταλυτικό παράγοντα επιβάρυνσης.

Επιπλέον, σύμφωνα με διεθνείς συστάσεις (ESMO & ASCO), η κατάθλιψη στους επιζώντες υποτιμάται συχνά επειδή τα συμπτώματά της —όπως κόπωση, διαταραχές ύπνου και άγχος— συγχέονται με παρενέργειες θεραπειών.

Ποιες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο;

Η νέα μελέτη και προηγούμενες επιβεβαιώνουν ότι υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης όψιμης κατάθλιψης έχουν:

• Άτομα με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο

• Επιζώντες με πολλαπλές χρόνιες παθήσεις

• Όσοι είχαν ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης

  Δείτε ακόμη:

  ΕΟΦ: Ανακαλούνται παρτίδες φαρμάκου για καρδιακές παθήσεις

  Προσοχή! Ο ΕΦΕΤ ανακαλεί Kinder

• Γυναίκες που δεν είχαν κοινωνική υποστήριξη κατά τη θεραπεία

• Άνδρες επιζώντες καρκίνου προστάτη λόγω σωματικών και ορμονικών αλλαγών που επηρεάζουν αυτοεικόνα και ποιότητα ζωής

Τι λείπει από το σύστημα υγείας;

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παρακολούθηση της ψυχικής υγείας των επιζώντων σπάνια αποτελεί τυπική πρακτική. Παρότι υπάρχουν πρωτόκολλα για φυσική επανεξέταση, λιγότερες δομές προσφέρουν:

• αξιολόγηση ψυχικής κατάστασης

• συνεχή ψυχολογική στήριξη

• παρεμβάσεις αποκατάστασης ποιότητας ζωής

Σε αρκετές χώρες, ήδη δημιουργούνται προγράμματα “cancer survivorship clinics”, που αναμένεται να εφαρμοστούν και στην Ελλάδα, στοχεύοντας στην παρακολούθηση τόσο σωματικών όσο και ψυχικών επιπτώσεων μετά τη θεραπεία.

Το μήνυμα των επιστημόνων

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η φροντίδα των επιζώντων καρκίνου δεν τελειώνει με το τέλος της θεραπείας. Η ψυχική υγεία τους χρειάζεται:

• μακροχρόνια παρακολούθηση,

• έγκαιρη αναγνώριση των ομάδων κινδύνου,

• στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως ψυχοθεραπεία, υποστήριξη οικογένειας και κοινωνικών υπηρεσιών.

Η επιβίωση από τον καρκίνο είναι μια βαθιά προσωπική διαδρομή. Η κατάθλιψη που μπορεί να εμφανιστεί χρόνια αργότερα είναι μια αληθινή, διαχειρίσιμη και θεραπεύσιμη συνέπεια της εμπειρίας — και πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα όπως οι σωματικές επιπλοκές.