Κώστας Σκανδαλίδης: Για ένα Σύγχρονο Αυτοδιοικητικό Κίνημα

Επειδή οι μέχρι τώρα προγραμματικές θέσεις και διακηρύξεις μας για το μείζον ζήτημα της αλλαγής στο κράτος και της ανασυγκρότησης των Οργανισμών Τοπικής και Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης δεν έχουν πάρει ολοκληρωμένη μορφή. Με την ευκαιρία της εκδήλωσης για την Αυτοδιοίκηση του Κινήματος και την πολύχρονη εμπειρία μου στο χώρο, θέλω να συμβάλλω διατυπώνοντας επιγραμματικά τις προτάσεις μου:

Αλλαγή του μοντέλου διακυβέρνησης

Οι ΟΤΑ έχουν επείγουσα ανάγκη ενός νέου ρεύματος αλλαγών και μεταρρυθμίσεων που είναι έξω και ενάντια στη λογική και κυρίως την πρακτική του σημερινού μοντέλου διακυβέρνησης που τους θεωρεί απλή προέκταση της εκτελεστικής εξουσίας, το μακρύ χέρι του κράτους.

Αυτές οι αλλαγές είχαν ωριμάσει από το τέλος της τετραετίας 2000-2004 και παρά το θετικό αλλά μετέωρο και ατελές βήμα του «Καλλικράτη» έμειναν ανεκτέλεστες για μια ολόκληρη εικοσαετία. Έκτοτε ζήσαμε διαδοχικά την πομφόλυγα της «επανίδρυσης» του κράτους, το καθεστώς των μνημονίων που δεν επέτρεπε για λόγους δημοσιονομικούς οποιαδήποτε ανατροπή και τις επιδερμικές και διαλυτικές για την αυτοδιοίκηση ρυθμίσεις της οκταετίας 2015-2023. Χωρίς ριζικές αλλαγές στις δομές και τις λειτουργίες του κράτους, στη λογική της κατανομής των διαθέσιμων πόρων και στη γενναία αποκέντρωση της διακυβέρνησης, οι μεγαλόστομες διακηρύξεις περί «πολυδύναμης διακυβέρνησης» και εσχάτως περί «πολυδιάστατου εκσυγχρονισμού» είναι κενές περιεχομένου έστω κι αν διακηρύσσουν ότι θα πιάσουν το νήμα της ιστορίας από το τέλος της τετραετίας του Κώστα Σημίτη. Πρόκειται για ανίερη συσχέτηση.

Προσαρμογή στον ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας

Παρά το ότι όλες σχεδόν οι προοδευτικές μεταρρυθμίσεις στο θεσμό και στη λειτουργία του κράτους είναι αναμφισβήτητη κληρονομιά των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, η ολοκληρωμένη εφαρμογή τους έβρισκε πάντα αξεπέραστο εμπόδιο στους παγιωμένους μηχανισμούς ενός γραφειοκρατικού και ανελαστικού διοικητικού συστήματος και στα φαινόμενα οίησης της εξουσίας που ενδημούσαν. Το επίδικο όλης της εποχής της μεταπολίτευσης, η αλλαγή στο κράτος, ότι ονομασία κι αν επιστρατευόταν, παρέμεινε ανολοκλήρωτο. Η συνταγή γι’ αυτή την αλλαγή που είναι η περιβάλλουσα και η προϋπόθεση όλων των άλλων (κοινωνικών, οικονομικών, αναπτυξιακών) είναι μία και μοναδική: Προσαρμογή του κράτους και των θεσμών στον «ευρωπαϊκό χάρτη τοπικής αυτονομίας» που διέπει την ανάπτυξη των πόλεων και των περιφερειών της ευρωπαϊκής ένωσης και που προϊόντος του χρόνου με τη διαρκή της διεύρυνση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη αξία και καθίσταται σχεδόν μονόδρομος.

Διασφάλιση της οικονομικής αυτοδυναμίας.

Η πρωταρχική προϋπόθεση γι’ αυτή την προσαρμογή είναι η γενναία αποκέντρωση και διάθεση πόρων στην Περιφερειακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ένα σημαντικό τμήμα από την είσπραξη των φόρων να διατεθεί με τρόπο θεσμοθετημένο απ’ ευθείας στους ΟΤΑ. Ο Πρωθυπουργός άφησε στα αζήτητα την εξαγγελία του εδώ και πέντε χρόνια για τη μεταβίβαση του φόρου ακίνητης περιουσίας. Οι σημερινοί ΚΑΠ και οι αναπτυξιακοί πόροι που εκχωρούνται είναι αναντίστοιχοι  όχι μόνο των αρμοδιοτήτων που εκχωρούνται αλλά και γι’ αυτή καθ΄αυτή τη λειτουργία τους. Οι νέοι πόροι πρέπει να απεικονίζονται σε ετήσια βάση στον προϋπολογισμό του κράτους και με τρόπο διακριτό στο περιφερειακό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό σκέλος του, καθώς και στον προϋπολογισμό πολιτικής προστασίας. Εξυπακούεται ότι για να μπορέσει να ανταποκριθεί η Αυτοδιοίκηση στον αναπτυξιακό της ρόλο, η ανακατανομή των πόρων δε γίνεται μόνο στα διαθέσιμα της λειτουργίας του κράτους αλλά και στους συνολικούς διαθέσιμους πόρους (Ταμείο Ανασυγκρότησης, ΕΣΠΑ, ΚΑΠ…). Παράλληλα η δυνατότητα των ΟΤΑ να θεσμοθετούν ανταποδοτικούς πόρους και να συγκροτούν οργανισμούς που λειτουργούν με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια για να μη διαστρεβλώνουν τον ανταγωνισμό είναι η φυσική εξέλιξη απέναντι στη σημερινή άρνηση και συρρίκνωσή τους.

Θεσμική αποκέντρωση της διακυβέρνησης

Η αποκέντρωση πόρων συνοδεύει και αντιστοιχείται με τη θεσμικά κατοχυρωμένη αποκέντρωση της διακυβέρνησης. Κρατώντας η κεντρική εξουσία την αποκλειστική διαχείριση των πόρων και την επιλεκτική τους κατανομή έχει μέσω των συντρεχουσών αρμοδιοτήτων «και το μαχαίρι και το πεπόνι». Απαιτείται η σαφής αντιστοίχιση πόρων και αρμοδιοτήτων στη βάση ενός θεσμικού σχήματος που υπακούει στις αρχές:

Δείτε ακόμη:

Χρ. Βούζας: Οι «γαλάζιες» κόντρες στην ΚΕΔΕ & ο «μπαλαντέρ» Δούκας

Τ. Αντωνακόπουλος - πρόεδρος ΔΕΥΑΠ: Αυτό είναι το μεγαλύτερο έργο διαχρονικά στη ΔΕΥΑ Πύργου

• Της εγγύτητας στον πολίτη για τη λήψη των αποφάσεων.
• Της επικουρικότητας των θεσμών στην κατανομή των αρμοδιοτήτων με ελάχιστες συντρέχουσες.
• Της αναλογικότητας των ευθυνών που καθιστά την Περιφέρεια και το Δήμο σύννομο διαχειριστή των κρατικών αρμοδιοτήτων που αποκεντρώνονται.

Μια τέτοια θέσπιση ξεκινά με την αλλαγή στο διοικητικό σύστημα της χώρας όπου στο κράτος παραμένουν οι αρμοδιότητες της εθνικής ασφάλειας και άμυνας, της εξωτερικής πολιτικής, των δημόσιων οικονομικών και των ελεγκτικών μηχανισμών. Όλες οι άλλες μεταφέρονται αναλογικά στις Περιφέρειες και τους Δήμους.

Στο πλαίσιο αυτών των κατανομών η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση αποφασίζει τον αναπτυξιακό σχεδιασμό της περιφέρειας, ενταγμένο πάντα στον εθνικό και διαπεριφερειακό. Και στο Δήμο εκχωρούνται όλες οι πολιτικές που αντιμετωπίζουν τα καθημερινά προβλήματα στη ζωή των πολιτών και της πόλης, καθώς και η λειτουργία των υποδομών και της στελέχωσης στην εκπαίδευση, την περίθαλψη, την πρόνοια, την οικολογική και περιβαλλοντική προστασία  .

Οργάνωση Μητροπολιτικών Λειτουργιών.

Επιτέλους στα δύο μεγάλα λεκανοπέδια της χώρας, της Πρωτεύουσας και της Θεσσαλονίκης, πρέπει να οργανωθούν λειτουργίες μητροπολιτικού κέντρου. Λειτουργίες που δεν προϋποθέτουν άλλη οριοθέτηση χωρική των υπαρχόντων Δήμων αλλά ένα σχεδιασμό σε επίπεδο Περιφερειακού Συμβουλίου και Περιφερειακής Επιτροπής Δήμων του Λεκανοπεδίου. Να λυθεί κι αυτό το κουβάρι των αρμοδιοτήτων που μοιάζει με γόρδιο δεσμό.

Εταιρική Διακυβέρνηση

Η Δημοτική και Περιφερειακή Αρχή είναι το φυσικό όργανο συντονισμού της διαβουλευτικής διαδικασίας με τους κοινωνικούς, επαγγελματικούς, πολιτιστικούς φορείς της περιοχής ευθύνης τους. Οφείλουν να οικοδομήσουν ένα είδος “εταιρικής διακυβέρνησης”που θα συνδεθεί με όλα τα επίπεδα ανάπτυξης και με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στο εθνικό επίπεδο. Η εταιρική διακυβέρνηση θα αποτελέσει τη βάση του δημοκρατικού προγραμματισμού της ανάπτυξης, τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων και την διατύπωση ρεαλιστικών διεκδικήσεων και λύσεων στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες.

Εσωτερική Αναδιάρθρωση

Μια τέτοια αλλαγή είναι φυσικό να επιφέρει αντίστοιχες τομές στην εσωτερική λειτουργία των θεσμών της αυτοδιοίκησης. Στο Περιφερειακό και στο Δημοτικό Συμβούλιο ανατίθεται ο σχεδιασμός της πολιτικής, ο προϋπολογισμός του προγράμματος, ο έλεγχος της εφαρμογής και όλες οι σημαντικές αναπτυξιακές αποφάσεις, ενώ τα ζητήματα καθημερινής διαχείρισης ανατίθενται στον Περιφερειάρχη, το Δήμαρχο και τις Επιτροπές του Συμβουλίου. Εισάγονται αντίστοιχες πρακτικές με τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, ενισχύεται ο ρόλος και η συμμετοχή της αντιπολίτευσης στην καθημερινή λειτουργία. Τέλος, επιβάλλεται η πολιτεία αναγνωρίζοντας το ρόλο και τη σπουδαιότητα του θεσμού στην ανάπτυξη του τόπου και την καθημερινή ζωή των πολιτών να διασφαλίσει την καταστατική θέση των αιρετών ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ευθύνες τους.

Πάνω σε αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές μπορεί να αναζωογονηθεί και να αναπτυχθεί ένα πραγματικό, ρωμαλέο και αποτελεσματικό αυτοδιοικητικό κίνημα, που θα συσπειρώσει τις τοπικές κοινωνίες , Θα δώσει νέο νόημα και οξυγόνο στις αυτοδιοικητικές λειτουργίες και θα καθορίσει ρεαλιστικούς και βιώσιμους στόχους. Πρόκειται για ένα άλλο τύπο διακυβέρνησης σύγχρονο, δημοκρατικό, αποκεντρωμένο, σε αντιδιαστολή με το συγκεντρωτισμό του δήθεν επιτελικού κράτους. Θα συμβάλλει έτσι δημιουργικά στην ανάγκη ο αυτεξούσιος και ενεργός πολίτης να πάρει τη θέση του σημερινού μοναχικού ιδιώτη που απλώς θεάται όσα αποφασίζουν οι άλλοι γι΄ αυτόν.