Κώδικας: Μεταρρύθμιση με κοινωνικό αποτύπωμα ή έλεγχος & λιγότερες λύσεις;

Της Έλενας Καραγεωργοπούλου*

Η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση ως μια μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση που θα εκσυγχρονίσει τη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών, θα μειώσει τη γραφειοκρατία και θα δώσει νέα εργαλεία στην Αυτοδιοίκηση.

Όμως, όσο προχωρά η κοινοβουλευτική διαδικασία και όσο ακούγονται οι απόψεις των εργαζομένων, των αιρετών και των φορέων της Αυτοδιοίκησης, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται μια διαφορετική εικόνα.

Μια εικόνα στην οποία τα πραγματικά προβλήματα της Αυτοδιοίκησης – η υποστελέχωση, η έλλειψη πόρων, οι ελλείψεις προσωπικού και οι αυξημένες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών – παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άλυτα, ενώ ενισχύονται οι μηχανισμοί εποπτείας και ελέγχου από το κεντρικό κράτος.

Και ίσως πουθενά αυτή η αντίφαση δεν αποτυπώνεται πιο καθαρά από ό,τι στο άρθρο 731 του νομοσχεδίου.

Το άρθρο 731 και οι εργαζόμενοι δύο ταχυτήτων

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το άρθρο 731 ως μια βελτίωση σε σχέση με το ισχύον καθεστώς που είχε διαμορφωθεί μετά τον λεγόμενο «νόμο Βορίδη».

Πράγματι, η διάταξη προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις από την υποχρεωτική άσκηση ένδικων μέσων σε υποθέσεις εργαζομένων.

Το ζήτημα όμως είναι ποιοι καλύπτονται και ποιοι μένουν εκτός.

Κατά τη συζήτηση στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, όλες σχεδόν οι ομοσπονδίες εργαζομένων που τοποθετήθηκαν αναγνώρισαν, ότι πρόκειται για μια περιορισμένη βελτίωση, αλλά ταυτόχρονα υπογράμμισαν, ότι το πρόβλημα δεν επιλύεται.

Η ΠΟΕ-ΟΤΑ, η ΠΟΠ-ΟΤΑ και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων στις Περιφέρειες επισήμαναν, ότι η διατύπωση της παραγράφου 4 αφήνει «εκτός» σημαντικές κατηγορίες εργαζομένων, που καλύπτουν ακριβώς τις ίδιες πάγιες και διαρκείς ανάγκες.

Εργαζόμενοι που μετακινήθηκαν υπηρεσιακά.

Εργαζόμενοι που άλλαξαν οργανική μονάδα.

Εργαζόμενοι που βρέθηκαν σε διαφορετική υπηρεσιακή κατάσταση, χωρίς δική τους ευθύνη.

Εργαζόμενοι που εξακολουθούν να κάνουν την ίδια δουλειά και να καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες.

Το πιο χαρακτηριστικό ίσως στοιχείο ήρθε από την Ομοσπονδία Συλλόγων Υπαλλήλων Αιρετών Περιφερειών Ελλάδας.

Οι εκπρόσωποί της υποστήριξαν, ότι στις Περιφέρειες η νέα εξαίρεση καλύπτει τελικά ελάχιστους μόνο εργαζόμενους από όσους σήμερα εργάζονται με δικαστικές αποφάσεις.

Με άλλα λόγια, δημιουργείται ένα νέο καθεστώς εργαζομένων δύο ταχυτήτων.

Άνθρωποι που καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες αντιμετωπίζονται διαφορετικά, επειδή η υπηρεσιακή τους διαδρομή δεν ταιριάζει απόλυτα στη διατύπωση της διάταξης.

Και εδώ προκύπτει ένα απλό ερώτημα:

Πόσοι εργαζόμενοι καλύπτονται τελικά από τη ρύθμιση και πόσοι μένουν εκτός;

Η κυβέρνηση μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει συγκεκριμένη απάντηση.

Η μεγάλη αντίφαση της κυβέρνησης

Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, αν δει κανείς τι υποστηρίζει η ίδια κυβέρνηση σε άλλο νομοσχέδιο που συζητείται παράλληλα στη Βουλή.

Ο Υφυπουργός Οικονομικών, υπερασπιζόμενος ρύθμιση για την προσωπική διαφορά στο Δημόσιο, υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρχουν υπάλληλοι δύο ταχυτήτων.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν είναι λογικό δύο εργαζόμενοι που κάθονται στο ίδιο γραφείο να αμείβονται διαφορετικά, μόνο και μόνο επειδή διορίστηκαν σε διαφορετική χρονική στιγμή.

Με βάση αυτή τη λογική, η κυβέρνηση προχωρά σε παρεμβάσεις για να εξομαλύνει μισθολογικές ανισότητες που δημιουργήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια.

Στην περίπτωση όμως του άρθρου 731 η ίδια κυβέρνηση φαίνεται να ακολουθεί την ακριβώς αντίθετη λογική.

Εδώ δεν την απασχολεί ότι εργαζόμενοι που καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Δεν την απασχολεί ότι δημιουργούνται διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων.

Δεν την απασχολεί ότι άνθρωποι που προσφέρουν την ίδια εργασία θα έχουν διαφορετική μεταχείριση.

Αντίθετα, αποδέχεται πλήρως αυτή τη διαφοροποίηση.

Η αντίφαση είναι προφανής.

Όταν πρόκειται για μισθολογικές ανισότητες, η κυβέρνηση μιλά για ανάγκη εξάλειψης των εργαζομένων δύο ταχυτήτων.

Όταν πρόκειται για συμβασιούχους που καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες στην Αυτοδιοίκηση, η ύπαρξη εργαζομένων δύο ταχυτήτων φαίνεται να θεωρείται απολύτως αποδεκτή.

Οι δήμοι ζητούν προσωπικό, η κυβέρνηση δημιουργεί νέους μηχανισμούς ελέγχου

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν δούμε συνολικά τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου.

Δείτε ακόμη:

Καταγγελία -Νέος Κώδικας: Διακρίσεις υπαλλήλων στις διατάξεις για υποχρεωτικές εφέσεις κατά συμβασιούχων

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης ακούστηκε επανειλημμένα το ίδιο παράπονο από εργαζόμενους και αιρετούς.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα στελέχωσης.

Οι ΔΕΥΑ μίλησαν για δραματική έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού.

Οι εργαζόμενοι στις Περιφέρειες μίλησαν για υπηρεσίες που λειτουργούν οριακά.

Η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει στο νομοσχέδιο ότι υπάρχουν δήμοι που αδυνατούν να συγκροτήσουν βασικές οικονομικές υπηρεσίες.

Παρά ταύτα, ένα από τα βασικά θεσμικά στοιχεία του νέου Κώδικα είναι η δημιουργία της νέας Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας των ΟΤΑ.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει, ότι δεν πρόκειται για νέα στελέχωση, αλλά για μεταφορά προσωπικού που ήδη ασκεί αυτά τα καθήκοντα στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει.

Υπάρχει μελέτη επιπτώσεων για το πώς θα επηρεαστούν οι υπηρεσίες από τις οποίες αποχωρεί αυτό το προσωπικό;;;

Υπάρχει αποτύπωση των κενών που θα δημιουργηθούν;;;

Ή απλώς μετακινούνται υπάλληλοι από μία υποστελεχωμένη υπηρεσία σε μια άλλη;;;

Ακόμη και ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει στο υπόμνημά του, ότι η αποτελεσματικότητα του νέου συστήματος θα κριθεί μόνο από την εφαρμογή του στην πράξη και υπενθυμίζει ότι το προηγούμενο σύστημα εποπτείας που είχε θεσπιστεί το 2010 δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως.

Το βάρος μεταφέρεται συνεχώς στην Αυτοδιοίκηση

Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει και το άρθρο 734.

Η κυβέρνηση αναγνωρίζει, ότι σε πολλές περιοχές της χώρας οι πολίτες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε τραπεζικές και ταχυδρομικές υπηρεσίες.

Η ίδια η Κυβέρνηση που έχει την ευθύνη της πολιτικής που οδήγησε στο πρόβλημα, αντί  να το αντιμετωπίσει   στη ρίζα του λόγω της αδιέξοδης κατάστασης, επιλέγει να μεταφέρει το βάρος στους δήμους.

Οι δήμοι καλούνται να παραχωρούν χώρους και να στηρίζουν τη λειτουργία υπηρεσιών που παλαιότερα παρέχονταν από οργανωμένα δίκτυα.

Με αυτή τη ρύθμιση προοιωνίζεται  ότι με την έξαρση της στεγαστικής κρίσης και της «απαλλοτρίωσης» της ατομικής περιουσίας λόγω χρεών και προστίμων με την αλματώδη αύξηση ενοικίων να καθιστούν απρόσιτη και αυτή τη λύση στέγασης, η αντιμετώπιση ζητημάτων αστεγίας ολοένα και περισσότερων πολιτών, μετατίθεται στους Δήμους καθολικά. Η τοπική Αυτοδιοίκηση θα κληθεί να ενεργεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης κατά οφειλετών ακόμα και για μικρά ποσά ληξιπρόθεσμων δημοτικών τελών και οι οφειλέτες, εξαιτίας τέτοιων οφειλών ή και άλλων ΔΕΝ θα λαμβάνουν πιστοποιητικό φερεγγυότητας, ώστε να μπορούν να νοικιάσουν ακόμα και ένα δωμάτιο μικρής κατοικίας.

Το μήνυμα είναι σαφές.

Όταν μια υπηρεσία αποσύρεται από την περιφέρεια, η λύση δεν είναι να αναλάβει την ευθύνη το κράτος ή ο πάροχος.

Η λύση είναι να την αναλάβει ο Δήμος.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται διαρκώς.

Όταν υπάρχουν ελλείψεις προσωπικού, η λύση είναι εξωτερικοί συνεργάτες.

Όταν υπάρχουν οικονομικά προβλήματα, η λύση είναι επιμηκύνσεις δανείων έως και 35 χρόνια.

Όταν λείπουν υπηρεσίες από την περιφέρεια, η λύση είναι να τις καλύψουν οι δήμοι.

Και όταν υπάρχουν προβλήματα λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης, η λύση είναι νέοι μηχανισμοί εποπτείας. Όμως, ας εξηγήσει κάποιος γιατί ενώ καταργήθηκαν οι τοπικές Εφορίες (Δ.Ο.Υ.), όπου υπήρχε η δυνατότητα φυσικής παρουσίας και παροχής εξηγήσεων σε πολίτες – φορολογούμενους, σήμερα έχει ξεκινήσει ένα μεγαλόπνοο σχέδιο μετασχηματισμού της ΑΑΔΕ σε Υπηρεσίες Φορολογικής Εξυπηρέτησης (ΥΦΕ) με έξι νέα σημεία στην Αττική όπου πρωταγωνιστούν όμως ψηφιακές εφαρμογές και όχι άνθρωποι;;; Οι Υπηρεσίες αυτές θα καλύπτονται από τους Δήμους με βάση το εν λόγω σχέδιο;;;;

Το πραγματικό ερώτημα

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό.

Ο νέος Κώδικας ενισχύει πραγματικά την Αυτοδιοίκηση ή ενισχύει κυρίως τους μηχανισμούς ελέγχου της από το κεντρικό κράτος;

Γιατί αν κάτι ανέδειξε η συζήτηση στη Βουλή, είναι ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες ζητούν πρωτίστως προσωπικό, πόρους και διοικητική υποστήριξη.

Ζητούν λύσεις στα πραγματικά προβλήματα λειτουργίας τους και ένα ενιαίο συνεκτικό πολιτικό σχέδιο.

Και η απάντηση που λαμβάνουν φαίνεται να είναι περισσότερη εποπτεία, περισσότερες διαδικασίες και νέες δομές ελέγχου.

Αυτός είναι ο λόγος που το άρθρο 731 δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διάταξη.

Αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνολικής φιλοσοφίας του νομοσχεδίου, που κονιορτοποιεί την ανάγκη των σκληρά εργαζομένων να αναγνωρίζονται ως ορατοί πολίτες που δικαιούνται εργασιακή ασφάλεια με αξιοπρέπεια.

Μιας φιλοσοφίας, που ενώ αναγνωρίζει τα προβλήματα της Αυτοδιοίκησης, επιλέγει τελικά να διαχειριστεί τις συνέπειές τους, αντί να αντιμετωπίσει τις αιτίες, που με πολιτικές αστοχίες της η Κυβέρνηση μεγένθυνε, προκαλώντας περισσότερα προβλήματα και παθογένειες.

*Η Έλενα Καραγεωργοπούλου αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή Αθηνών (ΕΚΠΑ). Υπηρέτησε τη μαχόμενη Δικηγορία και από το έτος 1996 έως και τον Φεβρουάριο 2003 διορίστηκε Συμβολαιογράφος στην περιφέρεια του Ειρηνοδικείου Λαυρίου. Το 2023 εξελέγη Βουλευτής Α΄Ανατολικής Αττικής με την ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026, ανακοίνωσε την ανεξαρτητοποίησή της.