Τραμπισμός, ακροδεξιά και Ηγεμονία

Η ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ ως 47ου Πρόεδρου των ΗΠΑ αναμένεται να δώσει ώθηση στην άκρα δεξιά τόσο στην Ευρώπη όσο και σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως η Λατινική Αμερική. Στην Ευρώπη θα ενισχυθούν περεταίρω  η Λεπέν στη Γαλλία, ο Όρμπαν στην Ουγγαρία και η Μελόνι στην Ιταλία, η οποία και ευελπιστεί να αναλάβει το ρόλο του “γεφυροποιού” μεταξύ Τραμπ και ΕΕ. Στη δε Λατινική Αμερική κεντρικός θα είναι ο ρόλος του Προέδρου της Αργεντινής Μιλέι, ο οποίος είναι φίλος και μεγάλος θαυμαστής του Τραμπ.

Το κύριο ερώτημα είναι εάν η άνοδος της ακροδεξιάς οφείλεται αποκλειστικά στον Τραμπ ή εάν τα αίτια είναι βαθύτερα και εντοπίζονται σε ευρύτερες μεταβολές. Παρότι ο “οδοστρωτήρας” Τραμπ βοηθάει στο να νομιμοποιηθεί η ακροδεξιά ως επίσημος πολιτικός φορέας στο πολιτικό σκηνικό κάθε χώρας δεν οδήγησε αυτός στην απρόσμενη άνοδό της, η οποία συμβαίνει εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον. Τα αίτια επομένως πρέπει να αναζητηθούν σε ευρύτερους μετασχηματισμούς που άπτονται των μεταβολών της πορείας της παγκόσμιας οικονομίας, των πολιτισμικών μεταβολών, γεωπολιτικών και κοινωνικών ανατροπών (μεταναστευτικές ροές, δημογραφικό).

Σε ένα κατακερματισμένο και αβέβαιο περιβάλλον όπου η δυναμική της παγκοσμιοποίησης εξασθενεί και νέοι πόλοι αναδύονται στο διεθνές προσκήνιο η άκρα δεξιά διεκδικεί να εκφράσει τους χαμένους και τους απειλούμενους της Δύσης. Καθώς η κεντροαριστερά και η κεντροδεξιά δέχονται την κριτική για τα πεπραγμένα τους, η ακροδεξιά μοιάζει να μπορεί να αντιστρέψει την πορεία παρακμής της Δύσης.

Το βασικό επίδικο είναι η κυριαρχία της ακροδεξιάς στη σφαίρας της Ιδεολογίας, σε αυτό που ο Γκράμσι όριζε ως “Ηγεμονία”, τις κυρίαρχες ιδέες στην εκάστοτε συγκυρία. Πράγματι, σε διεθνές επίπεδο είναι η ακροδεξιά και όχι οι άλλες δυνάμεις (φιλελεύθεροι, αριστερά, Πράσινοι) που ορίζει πλέον την πολιτική ατζέντα σε μια σειρά χωρών και οι κοινωνίες μοιάζουν δηκτικές στα κελεύσματά της.

Στην Ελλάδα ωστόσο τα πράγματα είναι διαφορετικά, καθώς παρά τις πολλαπλές κρίσεις που βίωσε η χώρα την τελευταία δεκαετία (Μνημόνια, πανδημία, ενεργειακή, ακρίβεια) η ακροδεξιά κινείται σε χαμηλά επίπεδα. Ο λόγος έγκειται στο γεγονός της απουσίας του “χαρισματικού ηγέτη” ο οποίος θα ενώσει τον κατακερματισμένο πολιτικό χώρα στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας και θα διεκδικήσει με αξιώσεις τη συμμετοχή του είτε σε κάποιο κυβερνητικό σχήμα είτε την ίδια την εξουσία. Η εικόνα αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει εφησυχασμό: στα ποιοτικά στοιχεία διαφόρων δημοσκοπήσεων ανιχνεύονται οι ιδέες της ακροδεξιάς, καθώς η κοινωνία έχει συντηρητικοποιηθεί λόγω των πολλαπλών κρίσεων, της απουσίας ελπίδα και οράματος για ένα καλύτερο αύριο. Σε συνδυασμό με την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να παράξει κοινωνικές συναινέσεις και νομιμοποίηση γεγονότα με μεγάλο συμβολικό φορτίο (πχ κρίση στα ελληνοτουρκικά) δύναται να οδηγήσουν στην συγκρότηση ενός στέρεου ακροδεξιού κόμματος με αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας.