Μανώλης Μητσιάς: Αποθεώθηκε τραγουδώντας τον «Γιάννη τον Φονιά» στην Ηλεία

Σε μια βραδιά με έντονο συμβολισμό, ο Μανώλης Μητσιάς ανέβηκε στη σκηνή στον χώρο του Ναού του Επικούριου Απόλλωνα και άνοιξε το πρόγραμμά του ερμηνεύοντας τον «Γιάννη τον Φονιά».

Υπενθυμίζεται ότι ο τραγουδιστής δεν μπόρεσε να ερμηνεύσει το γνωστό άσμα σε συναυλία που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή της Πιερίας, με αποτέλεσμα να το απαγγείλει, ελέω απαγόρευσης από τον Γιώργο Χατζιδάκι.

Αμέσως μετά , ο Μανώλης Μητσιάς απευθύνθηκε στο κοινό, δηλώνοντας: «Είχα την τύχη να συνεργαστώ με τον Μάνο Χατζιδάκι σε τρεις δίσκους. Τους έλεγα πάντα, ποτέ δεν φοβήθηκα να τους πω».

Η ιστορία πίσω από το τραγούδι

Οι αφηγήσεις που συνοδεύουν επί δεκαετίες τη γέννηση του τραγουδιού, το οποίο εντάχθηκε στον κύκλο «Αθανασία» το 1976, αποκαλύπτει το βαθύ κοινωνικό και ανθρωπολογικό υπόβαθρο της ελληνικής επαρχίας.

Στην ιστορική μνήμη της ορεινής Ηλείας, η αφήγηση επικεντρώνεται σε ένα πραγματικό έγκλημα τιμής που σημειώθηκε το 1960. Ο Γιάννης, ένας λαϊκός μουσικός, αφαίρεσε τη ζωή της συζύγου του το χάραμα ενός καλοκαιρινού γλεντιού, όταν πληροφορήθηκε την κρυφή της σχέση με τον στενότερο συνεργάτη του.

Η ευνοϊκή δικαστική μεταχείρισή του με την αναγνώριση του βρασμού ψυχικής ορμής στα δικαστήρια της Πάτρας και η επιστροφή του στη σάλα του πατρικού σπιτιού σφραγίστηκαν από μια δεύτερη τραγωδία: την αυτοκτονία της 18χρονης κόρης του, Φροσί.

Παράλληλα, μια δεύτερη εκδοχή, προερχόμενη από το περιβάλλον του Μάνου Λοΐζου, προσδίδει μια διαφορετική δραματουργική διάσταση στο έργο. Σύμφωνα με αυτήν, ο φόνος διαπράχθηκε από τον αδελφό του Γιάννη, πατέρα τεσσάρων παιδιών, και ο Γιάννης ανέλαβε την ευθύνη της πράξης προκειμένου να προστατεύσει την οικογένεια από την ορφάνια.

Δείτε ακόμη:

Θήβα: Εξέγερση στις γυναικείες φυλακές μετά από θάνατο κρατούμενης

Υπό αυτό το πρίσμα, η κορυφαία ποιητική σκηνή όπου το Φροσί «του φίλησε βουβά τα χέρια τα ακριβά» αποτελεί μια χειρονομία βαθιάς ευγνωμοσύνης προς τα χέρια που παρέμειναν καθαρά από αίμα.

Έναντι αυτών των καταγραφών, η Αγαθή Δημητρούκα έχει δηλώσει ότι το έργο δεν αποτελεί πιστή φωτογραφική αποτύπωση ενός συγκεκριμένου συμβάντος. Η επισήμανση αυτή υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα του Νίκου Γκάτσου, ο οποίος, προικισμένος με σπάνια θεατρική παιδεία, απορρόφησε τους ψιθύρους, τις ενοχές και τα αρχέτυπα της ελληνικής υπαίθρου, παραδίδοντας ένα κείμενο 21 στίχων μοναδικής λιτότητας και αφηγηματικής δύναμης.

Η διαχρονική αξία του έργου φωτίζεται υποδειγματικά από την κλασική ανάλυση του Μάνου Ελευθερίου, ο οποίος αντιμετώπιζε το τραγούδι ως ένα σύντομο θεατρικό μονόπρακτο, καμωμένο από λιγοσύλλαβους, λαχανιαστικούς στίχους. Όπως σημείωνε, η «σάλα» του σπιτιού αποτελεί τον ανοιχτό, δημόσιο χώρο της κοινότητας όπου μοιράζονται οι χαρές και οι λύπες. Εκεί δίνεται η τελική λύση, τηλεγραφικά, γρήγορα, μέσα στην απόλυτη σιωπή.

Η δωρική προσέγγιση ώθησε τον Διονύση Σαββόπουλο, κατά τη διάρκεια ιστορικής συναυλίας του στο Ηρώδειο, να αναγνωρίσει την δύναμη του Γκάτσου, συγκρίνοντας το δικό του εκτενές «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για το Νίκο» (90 στίχοι για το έγκλημα του Κοεμτζή) με τη συμπυκνωμένη δύναμη του «Γιάννη του Φονιά».

Ίσως γι’ αυτό το τραγούδι εξακολουθεί να συγκινεί μισό αιώνα μετά τη δημιουργία του. Επειδή η δύναμή του δεν βρίσκεται στον θόρυβο που προκαλεί η επικαιρότητα, αλλά στη σπάνια οικονομία με την οποία ο Γκάτσος και ο Χατζιδάκις κατάφεραν να συμπυκνώσουν ένα ολόκληρο ανθρώπινο δράμα σε μόλις 21 στίχους.

Αυτή είναι, άλλωστε, και η ουσία της παρατήρησης του Μάνου Ελευθερίου: «Τέτοιο τραγούδι δεν θα ξαναγραφτεί, τουλάχιστον για τα χρόνια που μας απομένουν».