Τουρκία: Η «Γαλάζια Πατρίδα» και το «Τουρκιστάν» μπαίνουν στα σχολικά βιβλία

Η τουρκική κυβέρνηση προχωρά σε εκτεταμένες αλλαγές στον τρόπο διδασκαλίας της Ιστορίας και της Γεωγραφίας στα σχολεία, σύμφωνα με δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου. Το νέο πρόγραμμα σπουδών του υπουργείου Παιδείας περιλαμβάνει αναθεωρήσεις σε ιστορικούς και γεωγραφικούς όρους που χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες, υιοθετώντας διατυπώσεις με εντονότερο εθνικό και γεωπολιτικό χαρακτήρα.

Μεταξύ των σημαντικότερων αλλαγών είναι η αντικατάσταση του όρου «Orta Asya» («Κεντρική Ασία») με τον όρο «Türkistan» («Τουρκιστάν»), αλλά και η αντικατάσταση του «Bizans» («Βυζάντιο») από το «Doğu Roma» («Ανατολική Ρώμη»). Τις σχετικές πληροφορίες μεταδίδουν τα Haber61, T24, Yeni Şafak και άλλα τουρκικά μέσα, επικαλούμενα το νέο εκπαιδευτικό πλαίσιο και ρεπορτάζ του CNN Türk.

Η επιλογή του όρου «Τουρκιστάν» θεωρείται ιδιαίτερα συμβολική, καθώς απομακρύνεται από μια ουδέτερη γεωγραφική αναφορά και παραπέμπει σε μια ευρύτερη ιστορική και πολιτισμική αντίληψη για τον τουρκικό κόσμο.

Σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει την ιστορική συνέχεια και την εθνική συνείδηση των μαθητών, συνδέοντας την εκπαιδευτική ύλη με το αφήγημα περί «τουρκικού κόσμου». Ήδη από το 2024, τουρκικά μέσα παρουσίαζαν τη χρήση του όρου ως στοιχείο καλλιέργειας πατριωτισμού και κοινής ιστορικής ταυτότητας.

Αντίστοιχη βαρύτητα αποδίδεται και στην αντικατάσταση του όρου «Βυζάντιο» από το «Ανατολική Ρώμη».

Η νέα διατύπωση συνδέει άμεσα την αυτοκρατορία με τη ρωμαϊκή της συνέχεια, αποφεύγοντας έναν όρο που έχει επικρατήσει στη διεθνή ιστοριογραφία αλλά θεωρείται μεταγενέστερος από ορισμένους κύκλους στην Τουρκία.

Η αλλαγή αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ελληνική πλευρά, καθώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νέες γενιές στην Τουρκία θα προσεγγίζουν την ιστορία της Κωνσταντινούπολης, της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τη σχέση της με τον ελληνισμό και τον χριστιανικό κόσμο.

Το νέο πρόγραμμα διαφοροποιεί και τον τρόπο παρουσίασης της ευρωπαϊκής ιστορίας. Ο όρος «γεωγραφικές ανακαλύψεις» αντικαθίσταται από τη φράση «αποικιοκρατικές πολιτικές», σε μια προσπάθεια να δοθεί έμφαση στις συνέπειες της δυτικής αποικιοκρατίας αντί της παραδοσιακής ευρωπαϊκής αφήγησης περί «ανακαλύψεων».

Παράλληλα, σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, ο όρος «Tehcir Kanunu» («Νόμος Εκτοπισμού») αντικαθίσταται από το «Sevk ve İskân Kanunu» («Νόμος Μεταφοράς και Εγκατάστασης»), ενώ η Yeni Şafak αναφέρει πως ο όρος «Ermeni Meselesi» αντικαθίσταται από τη διατύπωση «Αβάσιμοι Αρμενικοί Ισχυρισμοί».

«Θάλασσα των Νήσων» αντί για Αιγαίο

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και η αναφορά ότι σε ορισμένα σχολικά βιβλία χρησιμοποιείται ο όρος «Adalar Denizi» («Θάλασσα των Νήσων») αντί του «Ege Denizi» («Αιγαίο Πέλαγος»).

Η συγκεκριμένη ονομασία εμφανίζεται συχνά στον τουρκικό δημόσιο λόγο γύρω από τις ελληνοτουρκικές διαφορές και συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια επαναπροσδιορισμού ιστορικών και γεωγραφικών όρων.

Η χρήση του όρου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο όπου η Άγκυρα επαναφέρει συστηματικά ζητήματα θαλάσσιων ζωνών, κυριαρχικών δικαιωμάτων και της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η «Γαλάζια Πατρίδα» στην εκπαιδευτική ύλη

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα, η «Mavi Vatan» («Γαλάζια Πατρίδα») εντάσσεται πλέον και στα μαθήματα Γεωγραφίας. Παράλληλα εισάγονται οι όροι «Gök Vatan» («Εναέρια Πατρίδα») και «Yeşil Vatan» («Πράσινη Πατρίδα»).

Δείτε ακόμη:

ΗΠΑ: Ένας νεκρός από χανταϊό - Μέτρα για τον Έμπολα λαμβάνουν τα CDC

Η ένταξη αυτών των εννοιών στα σχολικά βιβλία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί βασικό στοιχείο της τουρκικής γεωπολιτικής στρατηγικής σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα.

Με την παρουσία τους στην επίσημη εκπαιδευτική ύλη, οι συγκεκριμένες αντιλήψεις παύουν να περιορίζονται στον πολιτικό λόγο και αποκτούν εκπαιδευτικό χαρακτήρα για τις νεότερες γενιές.

Νέοι χάρτες στα σχολεία από το 2025-2026

Οι αλλαγές συνοδεύονται και από νέο χαρτογραφικό υλικό. Το τουρκικό υπουργείο Παιδείας είχε ανακοινώσει τον Μάρτιο του 2025 συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Χαρτών του υπουργείου Άμυνας για τη δημιουργία νέων χαρτών που θα χρησιμοποιούνται στα σχολικά βιβλία από το έτος 2025-2026.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, έχουν ήδη επικαιροποιηθεί έξι χάρτες και δημιουργηθεί σαράντα νέοι, μεταξύ των οποίων χάρτες του «Τουρκικού Κόσμου» και της Κύπρου.

Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι οι αλλαγές δεν περιορίζονται σε γλωσσικές διαφοροποιήσεις, αλλά εντάσσονται σε μια συνολικότερη αναδιαμόρφωση της εκπαιδευτικής προσέγγισης γύρω από την ιστορία, τη γεωγραφία και τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας.

Το νέο πρόγραμμα περιλαμβάνει και σύγχρονες θεματικές που σχετίζονται με την τεχνολογία και την κοινωνία.

Στα Μαθηματικά εισάγονται η αλγοριθμική σκέψη και στοιχεία πληροφορικής, ενώ στην Κοινωνιολογία προστίθενται ενότητες για την τεχνητή νοημοσύνη, τις αλγοριθμικές διακρίσεις και την οικονομία της προσοχής.

Στην Ψυχολογία εντάσσονται ζητήματα όπως η ψυχική ανθεκτικότητα, η αυτοεκτίμηση και η διαχείριση συναισθημάτων, ενώ στα μαθήματα υγείας και κυκλοφοριακής αγωγής περιλαμβάνονται θέματα όπως ο κυβερνοεκφοβισμός, η εξάρτηση από τα social media και το τεχνολογικό στρες.

Τα τουρκικά δημοσιεύματα παρουσιάζουν τις αλλαγές ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας επανακαθορισμού της εκπαιδευτικής ταυτότητας της χώρας.

Η χρήση όρων όπως «Τουρκιστάν», «Ανατολική Ρώμη», «Θάλασσα των Νήσων» και «Γαλάζια Πατρίδα» αποτυπώνει μια πιο εθνικά προσανατολισμένη προσέγγιση στην εκπαίδευση, με έμφαση στην ιστορική συνέχεια του τουρκικού κόσμου και στις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Άγκυρας.

Για την Ελλάδα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενσωμάτωση όρων που σχετίζονται άμεσα με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η παρουσία τους στα σχολικά βιβλία ενδέχεται να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι μελλοντικές γενιές στην Τουρκία θα αντιλαμβάνονται τα ζητήματα της περιοχής.