NYT: Στο επίκεντρο σκανδάλου διαφθοράς ο Ζελένσκι

Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, οι δυτικοί σύμμαχοι του Κιέβου βρέθηκαν μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: πώς θα διοχετεύσουν δισεκατομμύρια σε μια χώρα σε εμπόλεμη κατάσταση, χωρίς τα χρήματα να χαθούν μέσα σε ένα σύστημα που επί χρόνια αντιμετωπίζει προβλήματα διαφθοράς. Το διακύβευμα ήταν τεράστιο. Κομβικοί τομείς της ουκρανικής οικονομίας – από τη διανομή ενέργειας έως τις προμήθειες όπλων και την πυρηνική ενέργεια – βρίσκονται υπό τον έλεγχο κρατικών εταιρειών, οι οποίες ιστορικά αποτελούσαν πεδίο επιρροής της πολιτικής και οικονομικής ελίτ.

Για να περιοριστεί ο κίνδυνος κακοδιαχείρισης, ΗΠΑ και ΕΕ απαίτησαν την εγκαθίδρυση ισχυρών μηχανισμών εποπτείας. Ζήτησαν από το Κίεβο να επιτρέψει σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, συχνά από το εξωτερικό, να συμμετέχουν σε εποπτικά συμβούλια, με δικαιοδοσία στον έλεγχο δαπανών, στον διορισμό στελεχών και στην αποτροπή ύποπτων πρακτικών.

Ωστόσο, όπως αποκαλύπτει έρευνα των New York Times, η ουκρανική κυβέρνηση τα τελευταία τέσσερα χρόνια συστηματικά αποδυνάμωσε αυτούς τους μηχανισμούς. Με διορισμούς προσώπων προσκείμενων στην εξουσία, καθυστερήσεις στη συγκρότηση συμβουλίων και τροποποιήσεις καταστατικών, ο εξωτερικός έλεγχος ουσιαστικά παρακάμφθηκε, επιτρέποντας τη διαιώνιση πρακτικών διαφθοράς.

Οι αποκαλύψεις για την Energoatom

Κεντρικό παράδειγμα θεωρείται η υπόθεση της κρατικής πυρηνικής εταιρείας Energoatom, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου σκανδάλου. Σύμφωνα με τις Αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς, μέλη του στενού περιβάλλοντος του προέδρου Ζελένσκι εμπλέκονται σε υπόθεση υπεξαίρεσης και ξεπλύματος περίπου 100 εκατ. δολαρίων. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, επιρρίπτει ευθύνες στο εποπτικό συμβούλιο για αδράνεια. Όμως – όπως αποκαλύπτουν οι Times – το ίδιο το Κίεβο είχε προηγουμένως φροντίσει να αφήσει το συμβούλιο υποστελεχωμένο και ουσιαστικά ανενεργό.

Χωρίς ενεργό εποπτεία, οι μίζες σε έργα της Energoatom φαίνεται πως είχαν γίνει κανόνας, με ποσοστά που έφταναν έως και το 15%, αναφέρουν οι ερευνητές.

Η υπόθεση της Ukrenergo και οι πολιτικές παρεμβάσεις

Σημαντικές παρεμβάσεις καταγράφονται και στην Ukrenergo, τη διαχειρίστρια του εθνικού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Ο πρώην διευθύνων σύμβουλος Βολοντίμιρ Κουντρίτσκι περιγράφει πιέσεις από τον τότε υπουργό Ενέργειας, Γκέρμαν Χαλουσένκο, να τοποθετήσει άτομα με περιορισμένη εμπειρία σε κρίσιμες θέσεις. Παρότι αρχικά το εποπτικό συμβούλιο είχε τη δύναμη να λειτουργήσει ως αντίβαρο, ο τρόπος συγκρότησής του – και κυρίως ο διορισμός ενός ξένου μέλους που δεν είχε προταθεί από τους δυτικούς θεσμούς – άλλαξε τις ισορροπίες.

Μετά την παραίτηση ενός από τα ανεξάρτητα μέλη, δημιουργήθηκε ισοψηφία. Ο συγκεκριμένος Πολωνός τεχνοκράτης, ο Ρόμαν Πιονκόφσκι, συντάχθηκε με την ουκρανική πλευρά, επιτρέποντας την απομάκρυνση του Κουντρίτσκι. Δύο ξένοι τεχνοκράτες παραιτήθηκαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας, καταγγέλλοντας πολιτική παρέμβαση.

Παρά τις ενστάσεις δυτικών δωρητών, η χρηματοδότηση προς την Ukrenergo συνεχίστηκε – απόφαση που οφείλεται, σύμφωνα με ευρωπαίους αξιωματούχους, στην απροθυμία να σταλεί μήνυμα εγκατάλειψης προς το Κίεβο εν μέσω πολέμου.

Το «πάγωμα» των συμβουλίων και το ακριβό έργο των αντιδραστήρων

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η κυβέρνηση προώθησε την αγορά δύο παλαιών πυρηνικών αντιδραστήρων από τη Βουλγαρία, έργο αξίας 600 εκατ. δολαρίων. Ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες αμφισβήτησαν δημόσια τη σκοπιμότητα του project, κάνοντάς λόγο για «αντιδραστήρες Φρανκενστάιν». Πριν όμως προλάβει το εποπτικό συμβούλιο της Energoatom να εξετάσει το έργο, η σύστασή του καθυστέρησε για μήνες. Οι Times τονίζουν ότι αυτή η καθυστέρηση πιθανόν ήταν σκόπιμη, ώστε να ολοκληρωθούν κρίσιμες αποφάσεις χωρίς ανεξάρτητο έλεγχο.

Δείτε ακόμη:

Το Κρεμλίνο «ψηφίζει» το νέο δόγμα Τραμπ - «Είναι συμβατό με το όραμά μας»

Τετραήμερη εργασία: Τι έδειξε το πείραμα της Ισλανδίας 6 χρόνια μετά

Όταν τελικά το συμβούλιο συγκροτήθηκε, μια θέση παρέμεινε κενή, αφήνοντάς το με ισοψηφία και περιορισμένες αρμοδιότητες.

Νέος οργανισμός προμηθειών άμυνας: έλεγχος στα χαρτιά

Μετά από νέο σκάνδαλο υπερκοστολόγησης συμβολαίων άμυνας, οι δωρητές ζήτησαν από το Κίεβο τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου οργανισμού για τις στρατιωτικές προμήθειες. Ωστόσο κι εδώ η ιστορία επαναλήφθηκε: για σχεδόν έναν χρόνο, ο οργανισμός λειτουργούσε χωρίς εποπτικό συμβούλιο ή με ελλιπή σύνθεση, ενώ ξόδεψε περίπου 1 δισ. δολάρια ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Η επικεφαλής, Μαρίνα Μπεζρουκόβα, περιγράφει πιέσεις να εγκρίνει προβληματικά συμβόλαια – ανάμεσά τους και ενός κρατικού εργοστασίου που δεν μπορούσε να κατασκευάσει αξιόπιστους όλμους. Το Υπουργείο Άμυνας την κατηγόρησε στη συνέχεια για καθυστερήσεις στις προμήθειες, την ώρα που το συμβούλιο, μόλις δημιουργήθηκε, προσπάθησε να την προστατεύσει από πολιτικές παρεμβάσεις.

Πριν προλάβει το συμβούλιο να λειτουργήσει, το Κίεβο άλλαξε το καταστατικό του οργανισμού, αφαιρώντας εξουσίες από το εποπτικό όργανο και επαναφέροντας τον έλεγχο στο υπουργείο. Σύντομα η Μπεζρουκόβα απολύθηκε.

Ένα μοτίβο υπονόμευσης και η ευρωπαϊκή πρόκληση

Σύμφωνα με ευρωπαίους αναλυτές, η χαλάρωση του αμερικανικού ενδιαφέροντος μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία έδωσε στην ουκρανική κυβέρνηση μεγαλύτερα περιθώρια να περιορίσει μηχανισμούς ελέγχου. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέθεσε διακριτικά έκθεση για τους κινδύνους διαφθοράς στον ενεργειακό τομέα της Ουκρανίας, η οποία επισημαίνει την «επίμονη πολιτική παρέμβαση» και την υπονόμευση των εποπτικών συμβουλίων.

Αν και η ΕΕ δηλώνει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις κατάχρησης ευρωπαϊκών κονδυλίων, οι ειδικοί σημειώνουν ότι η ανοχή τέτοιων πρακτικών δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Επιπλέον, η διαφθορά απειλεί την πορεία της Ουκρανίας προς την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, καθώς και την πρόσβαση στα κεφάλαια που θα απαιτηθούν για την ανοικοδόμηση μετά τον πόλεμο.

Η θέση της ουκρανικής κυβέρνησης

Η κυβέρνηση Ζελένσκι προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από το σκάνδαλο, απορρίπτοντας κάθε κατηγορία πολιτικής παρέμβασης και υποστηρίζοντας ότι τα εποπτικά συμβούλια δεν λειτούργησαν αποτελεσματικά. Σε μια κίνηση που προκάλεσε περαιτέρω αντιδράσεις, η πρωθυπουργός προχώρησε στην απόλυση των μελών του εποπτικού συμβουλίου της Energoatom, καταλογίζοντάς τους ευθύνη για τη μη αποτροπή της διαφθοράς.