Υιοθεσίες-αναδοχές: Τα πρώτα αποτελέσματα σύνδεσης παιδιών με υποψήφιους γονείς

Σήμερα, Τετάρτη 8 Ιουλίου 2020, η Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων υποδέχθηκε τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Κέντρο Προστασίας Παιδιού «Η Μητέρα». Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της νέας πολιτικής για τις αναδοχές και υιοθεσίες «Μια οικογένεια για κάθε παιδί».

Στην εκδήλωση συμμετείχαν μέλη της διοίκησης και εργαζόμενοι, οι οποίοι ενημέρωσαν τον Πρωθυπουργό και την Υφυπουργό για την ανταπόκριση των δημοσίων φορέων στις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν αναφορικά με το σύστημα αναδοχών και υιοθεσιών το τελευταίο εξάμηνο. Επιπλέον, ανάδοχοι γονείς μοιράστηκαν την εμπειρία τους από το παλιό σύστημα, ενώ υποψήφιοι γονείς, οι οποίοι μόλις ολοκλήρωσαν τα εκπαιδευτικά σεμινάρια, αναφέρθηκαν στην ταχύτητα με την οποία διεκπεραιώθηκαν οι αιτήσεις τους.

Κατά την επίσκεψη του, ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε την υλοποίηση 202 συνδέσεων ανάμεσα σε παιδιά και υποψήφιους γονείς, την πρώτη ημέρα λειτουργίας του πληροφοριακού συστήματος αναδοχής και υιοθεσίας.

Η Υφυπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου, μετά την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, παρέθεσε Συνέντευξη Τύπου, κατά την οποία ενημέρωσε τους δημοσιογράφους για τα βήματα που έγιναν και τα εμπόδια που ξεπεράστηκαν για την πραγματοποίηση της υπόσχεσης «Μια οικογένεια για κάθε παιδί». Με τη Νέα Πολιτική για τις αναδοχές και υιοθεσίες, η σύνδεση παιδιών και υποψήφιων γονιών, υλοποιείται για πρώτη φορά μέσω του πληροφοριακού συστήματος αναδοχής και υιοθεσίας (www.anynet.gr), με τρόπο διαφανή και αποτελεσματικό.

Στόχος του Υπουργείου, στο πλαίσιο μιας παιδοκεντρικής προσέγγισης, ήταν η δημιουργία συνεργασιών μεταξύ όλων των φορέων παιδικής προστασίας της χώρας, κάτι που μέχρι σήμερα δεν είχε συμβεί. Βασική παράμετρος παραμένει η ελαχιστοποίηση της παραμονής των παιδιών σε δομές φροντίδας και η συστημική αλλαγή στον τομέα της παιδικής προστασίας στην Ελλάδα.

Η ομιλία της Υφυπουργού Δόμνας Μιχαηλίδου:

Σας ευχαριστώ που βρίσκεστε σήμερα εδώ και που από τη μεριά σας συμβάλλετε στην ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τις ενέργειες του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων αναφορικά με την υλοποίηση του θεσμού αναδοχής και υιοθεσίας.

Είμαι βέβαιη πως έχετε ήδη διαπιστώσει κι εσείς από την εμπειρία σας ότι οι αναδοχές και οι υιοθεσίες συχνά συνδέονται με ιστορίες αποθάρρυνσης. Στο επίκεντρό τους βρίσκεται η χρόνια αναμονή του ζευγαριού μέχρι να προχωρήσει η αίτηση, η στεναχώρια των γονιών λόγω της αποχώρησης του φιλοξενούμενου παιδιού από την οικογένειά τους, ο μεγάλος αριθμός αιτήσεων σε διάφορους φορείς που έπρεπε να ολοκληρώσει το ζευγάρι. Συνήθως δηλαδή οι ιστορίες για την αναδοχή και υιοθεσία αφορούν τις δυσκολίες που αντιμετώπισε το ζευγάρι ή μια οικογένεια. Τις περισσότερες φορές, τα παιδιά δεν είναι παρά μια μεταβλητή στην πορεία της θλίψης της οικογένειας.

Όμως, ξέρουμε καλά πως οποιαδήποτε τέτοια ιστορία έχει δύο πτυχές. Η μια είναι η προσπάθεια συμπολιτών μας να προσφέρουν αγάπη και στήριξη σε παιδιά που το έχουν ανάγκη και δεν τα καταφέρνουν τελικά ή δυσκολεύονται πολύ μέχρι να τα καταφέρουν. Η άλλη – και για εμένα πιο σημαντική – αφορά τα παιδιά. Είναι η ιστορία των παιδιών εκείνων που έχουν βρεθεί ως βρέφη σε κάποιον φορέα παιδικής προστασίας, ξεκινούν να πηγαίνουν στο σχολείο, ολοκληρώνουν την εκπαίδευσή τους όσο φιλοξενούνται εκεί και τελικά ενηλικιώνονται χωρίς να έχουν νιώσει την ασφάλεια και τη θαλπωρή που μπορεί να προσφέρει μια οικογένεια.

Οι δύο αυτές πτυχές, η ανάγκη των παιδιών για οικογενειακή φροντίδα και η επιθυμία χιλιάδων συμπολιτών μας να προσφέρουν αγάπη και στήριξη, ήταν για μένα και τους συνεργάτες μου το κίνητρο για να κάνουμε τα πάντα ώστε η ιστορία της αναδοχής και της υιοθεσίας να μετατραπεί σε μια ιστορία χαράς, πληρότητας και αισιοδοξίας.

Ξεκινήσαμε αυτή την προσπάθεια από μια πρώτη διαπίστωση: είχαμε στα χέρια μας ως βασικό εργαλείο έναν πρόσφατο νόμο, τον ν. 4538/2018. Ανασυγκροτούσε το πλαίσιο, μέσα από τη δημιουργία Εθνικών Μητρώων, ένα για τα παιδιά που φιλοξενούνται σε δομές παιδικής προστασίας και δύο για τους υποψήφιους γονείς, αναδόχους και θετούς. Ωστόσο, ο νόμος αυτός δεν έφερνε αποτελέσματα. Τα παιδιά παρέμεναν στις μονάδες παιδικής προστασίας, η αναμονή των υποψηφίων γονέων διαιωνιζόταν, οι διαδικασίες ατέρμονες και με άγνωστο χρόνο ολοκλήρωσης.

Αναζητήσαμε τους λόγους της αγκύλωσης των διαδικασιών και τους εντοπίσαμε έναν προς έναν.

  • Πρώτη αγκύλωση: ο νόμος ορίζει ότι στο Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων καταγράφονται όλα τα παιδιά μαζί με το ΑΣΟΑ τους, δηλαδή το σχέδιο οικογενειακής αποκατάστασης που είναι το βέλτιστο για κάθε παιδί ξεχωριστά (αναδοχή, υιοθεσία, παραμονή στη δομή για συγκεκριμένους λόγους ευαλωτότητας, επιστροφή στη βιολογική οικογένεια κ.α.). Τον Ιούλιο του 2019, το Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων ήταν σχεδόν άδειο. Από τις 82 μονάδες παιδικής προστασίας, μόνο οι 2 είχαν καταγράψει τα στοιχεία τους.
  • Δεύτερη αγκύλωση: ο νόμος ορίζει ότι για να φτάσει το αίτημα των υποψηφίων γονέων στο Εθνικό Μητρώο πρέπει πρώτα οι υποψήφιοι να ολοκληρώσουν εκπαιδευτικά σεμινάρια σε θέματα αναδοχών και υιοθεσιών. Όμως, τα σεμινάρια αυτά δεν είχαν οργανωθεί. Για την ακρίβεια όχι μόνο δεν είχε ξεκινήσει η εκπαίδευση των γονέων αλλά δεν είχαν καν εκπαιδευτεί οι επαγγελματίες που θα αναλάμβαναν την εκπαίδευση των γονιών. Τι σήμαινε αυτό στην πράξη; Ότι για πάνω από 400 αιτήσεις η διαδικασία είχε μπλοκάρει, δηλαδή περίπου 800 συμπολίτες μας περίμεναν σεμινάρια που είχαν προβλεφθεί ως αναγκαίο στάδιο αλλά δεν είχαν ξεκινήσει.
  • Τρίτη αγκύλωση: ο νόμος προέβλεπε τη λειτουργία ενός κρίσιμου γνωμοδοτικού οργάνου για την υλοποίηση της αναδοχής και της υιοθεσίας. Το Εθνικό Συμβούλιο Αναδοχής και Υιοθεσίας (ΕΣΑνΥ), συστάθηκε και λειτούργησε, χωρίς όμως την απαραίτητη διαφάνεια. Για να είμαι πιο ακριβής, η συμμετοχή ιδιωτικών φορέων με ίδια συμφέροντα καθώς και η έλλειψη τήρησης πρακτικών των συνεδριάσεων το καθιστούσε ένα αναποτελεσματικό όργανο που όχι μόνο δεν βοηθούσε την εφαρμογή πολιτικών, αλλά συμμετείχε στην υπονόμευση του θεσμού αναδοχής και υιοθεσίας.
  • Τέταρτη αγκύλωση: για τις κοινωνικές υπηρεσίες, που αναλαμβάνουν τα αιτήματα των υποψηφίων γονέων και είναι συχνά υποστελεχωμένες, ο νόμος προέβλεπε την ενίσχυσή τους με πιστοποιημένους κοινωνικούς λειτουργούς του ΣΚΛΕ. Ούτε αυτή η πρόβλεψη είχε εφαρμοστεί, με αποτέλεσμα να εντείνονται οι καθυστερήσεις στην επεξεργασία των αιτημάτων.
  • Τέλος, πέμπτη αγκύλωση: δεν την προβλέπει ο νόμος, αλλά απορρέει από τον κοινό νου και την αυτονόητη αντίληψη για το πώς πρέπει να λειτουργεί η Διοίκηση για να φέρει αποτέλεσμα. Διαπιστώσαμε ότι δεν είχε γίνει κανένας συντονισμός μεταξύ των Υπηρεσιών του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης, των Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας των Περιφερειών, καθώς και των Κοινωνικών Υπηρεσιών των Περιφερειών. Όταν ένα νομοσχέδιο εισάγει συστημικές αλλαγές, η ψήφισή του δεν αρκεί. Απαιτείται όλοι οι δρώντες του συστήματος, το οποίο δημιουργείται, να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, συντονισμένα και αποτελεσματικά.

Πέντε αγκυλώσεις, πέντε λόγοι εξαιτίας των οποίων η αναδοχή και υιοθεσία, δηλαδή οι σημαντικότεροι θεσμοί παιδικής προστασίας δεν λειτουργούσαν αποτελεσματικά. Ξεκινήσαμε από αυτά τα πέντε σημεία, κάνοντας πράξη τη δημόσια δέσμευση της Κυβέρνησης, τον Δεκέμβριο του 2019 στο Ζάππειο: «Μια οικογένεια για κάθε παιδί».

Συγκεκριμένα:

  1. Επαναστατήσαμε το Εθνικό Συμβούλιο Αναδοχών και Υιοθεσιών. Η νέα σύνθεση του ΕΣΑνΥ σηματοδοτεί την προτεραιοποίηση του Υπουργείου για την αναδοχή και την υιοθεσία, καθώς σε αυτό συμμετέχουν τρεις εμπειρογνώμονες από την ακαδημαϊκή κοινότητα με εξειδίκευση στο Αστικό Δίκαιο και την Ψυχιατρική, κοινωνικός σύμβουλος σε επίπεδο Περιφέρειας, καθώς και η υπηρεσία ασυνόδευτων ανηλίκων του υπουργείου. Αυτή τη φορά, δεν θεωρήθηκε σκόπιμο από την πλευρά του Υπουργείου να ενταχθούν εκπρόσωποι φορέων παιδικής προστασίας, οι οποίοι μπορούν ωστόσο να καλούνται σε ακρόαση κατά περίπτωση. Η απόφασή μας αυτή υπαγορεύεται από την ανάγκη το ΕΣΑνΥ να επιτελεί το έργο του ανεξάρτητα από επιμέρους ιδιωτικά συμφέροντα. Τέλος, για να διασφαλίσουμε πως οι γνωμοδοτήσεις του ανταποκρίνονται στο σεβασμό των δικαιωμάτων των παιδιών καθώς και στις διεθνείς πρακτικές, στο Συμβούλιο συμμετέχει η Συνήγορος του παιδιού και η Unicef, χωρίς δικαίωμα ψήφου.
  2. Ξεκινήσαμε τη διαδικασία ενίσχυσης των κοινωνικών υπηρεσιών που επεξεργάζονται τα αιτήματα των υποψήφιων γονέων. Σε συνεργασία με το ΣΚΛΕ, προχωρήσαμε στη ανοιχτή πρόσκληση δημιουργώντας έτσι μία δεξαμενή ενδιαφερόμενων πιστοποιημένων κοινωνικών λειτουργών. Πρόσφατα ολοκληρώθηκε εδώ στο «Μητέρα» ο πρώτος κύκλος εκπαίδευσης και προετοιμασίας των επαγγελματιών (και ευχαριστώ όλα τα στελέχη του «Μητέρα» γι αυτό). Συνεχίζουμε ώστε να εξασφαλίσουμε ότι στο εξής δεν θα υπάρχουν καθυστερήσεις στα αιτήματα λόγω έλλειψης αναγκαίου και καταρτισμένου προσωπικού.
  3. Φροντίσαμε να καταγραφούν όλα τα παιδιά στο Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων. Τον Ιούλιο του 2019, είχαν καταγραφεί μόλις 91 παιδιά από 2 δομές. Χρειάστηκε εκτενής επικοινωνία με όλες τις μονάδες παιδικής προστασίας, το οποίο σήμαινε αδιάκοπη δουλειά τόσο του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης όσο και των Υπηρεσιών του Υπουργείου. Χρειάστηκε να μιλήσουμε για κυρώσεις κάθε φορά που οι φορείς δεν προχωρούσαν εγκαίρως στην εγγραφή των παιδιών στο σύστημα. Χρειάστηκε, ίσως για πρώτη φορά στα δεδομένα του Υπουργείου, να μιλήσουμε στους φορείς για το όραμα μας, ώστε όλοι μαζί να λειτουργήσουμε συντονισμένοι για το συμφέρον των παιδιών. Στο τέλος Ιανουαρίου τα καταφέραμε. Ολοκληρώσαμε την καταγραφή και στις 82 δομές, στις οποίες σήμερα φιλοξενούνται 1.747 παιδιά.
  4. Κινητοποιηθήκαμε για να γίνει πράξη η εκπαίδευση των υποψήφιων γονέων. Σε πρώτο χρόνο, οργανώσαμε την εκπαίδευση των επαγγελματιών εκείνων που θα αναλάμβαναν να εκπαιδεύσουν τους υποψήφιους γονείς. Γνωρίζαμε πως είχε γίνει ένα σεμινάριο εκπαιδευτών το 2019, όμως η επικοινωνία μας με τους συμμετέχοντες γρήγορα κατέδειξε πως είχε γίνει με τρόπο επιφανειακό και ανεπαρκή. Κοινωνικοί λειτουργοί με εμπειρία δεκαετιών σε θέματα παιδικής προστασίας μας ενημέρωσαν πως η ανασφάλειά τους ήταν τόσο μεγάλη που θα επιθυμούσαν να μην ασχοληθούν με αυτές τις διαδικασίες. Αυτό έπρεπε να το αλλάξουμε.

Εν μέσω πανδημίας, και όλων των ζητημάτων που αντιμετώπιζαν οι δημόσιες υπηρεσίες, εμείς:

α) συνεργαστήκαμε με 12 ΚΚΠΠ, 13 Περιφέρειες και 1 Δημόσιο Οργανισμό, ώστε οι συμμετέχοντες επαγγελματίες να καλύπτουν τις ανάγκες όλης της Επικράτειας,

β) δημιουργήσαμε μία διεπιστημονική ομάδα εκπαιδευτών των επαγγελματιών, με συμμετοχή του ΚΚΠΠ Αττικής, της Περιφέρειας Αττικής, του Συνηγόρου του Πολίτη, του ΕΚΚΑ και του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού,

γ) διαμορφώσαμε ένα πλάνο εκπαίδευσης το οποίο θα μπορούσε να διεξαχθεί ηλεκτρονικά, αλλά να μη στερείται ποιότητας και διάδρασης,

δ) αξιοποιήσαμε τα ψηφιακά μέσα της κυβέρνησης και οργανώσαμε διαδικτυακά μαθήματα.

Έτσι, στις 11, 12 και 13 Μαϊου, περισσότερα από 130 άτομα βρέθηκαν συνδεδεμένα την ίδια στιγμή, και μέσα από τέσσερα παράλληλα τμήματα, εκπαιδεύτηκαν μέσα σε τρεις ημέρες. Από τότε, στους επαγγελματίες αυτούς παρέχεται συνεχής υποστήριξη τόσο από τους φορείς στους οποίους υπάγονται, αλλά και από το Υπουργείο κεντρικά.

Η εκπαίδευση των επαγγελματιών μας επέτρεψε να προχωρήσουμε άμεσα στο επόμενο βήμα, δηλαδή στην έναρξη των εκπαιδευτικών σεμιναρίων για τους υποψήφιους γονείς, με τα σεμινάρια αυτά να αποτελούν και το τελευταίο βήμα πριν από τη σύνδεση των υποψηφίων γονέων και των παιδιών. Σήμερα είμαι στην ευχάριστη θέση να μοιραστώ πως τα εκπαιδευτικά σεμινάρια πραγματοποιούνται σε κάθε περιφέρεια της χώρας και σε πολλές από αυτές έχουν ολοκληρωθεί. Συμμετέχουν πάνω από 350 υποψήφιοι γονείς, οι οποίοι σταδιακά τα ολοκληρώνουν και έρχονται πιο κοντά στο στάδιο σύνδεσής τους με ένα παιδί.

5 και τελευταίο. Το μεγαλύτερο επίτευγμα μας, που σηματοδοτεί πλέον και τη λειτουργία του συστήματος είναι η έναρξη της σύνδεσης παιδιών με υποψήφιους γονείς. Την Παρασκευή ανακοινώσαμε τη διαδικασία της σύνδεσης, αλλά και των σταδίων, μέχρι την τελική τοποθέτηση του παιδιού σε οικογένεια. Τη Δευτέρα η διαδικασία αυτή ξεκίνησε και όπως δήλωσε νωρίτερα ο Πρωθυπουργός, έως σήμερα έχουν δημιουργηθεί 202 προτάσεις σύνδεσης μέσω του Πληροφοριακού Συστήματος, το οποίο διασυνδέει τα Μητρώα των παιδιών και υποψηφίων γονέων κάθε 24 ώρες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που προκύπτει πρόταση σύνδεσης, ενημερώνονται αρχικά οι κοινωνικοί λειτουργοί του παιδιού και των υποψήφιων γονέων, προκειμένου να την επεξεργαστούν. Ακολουθεί συνάντηση και επικοινωνία μεταξύ των κοινωνικών λειτουργών και των υποψήφιων γονέων. Σε περίπτωση συμφωνίας και των δύο μερών, ξεκινά η περίοδος προσαρμογής, κατά την οποία το παιδί προς αναδοχή ή υιοθεσία συναντά τους υποψήφιους γονείς υπό την εποπτεία βέβαια του κοινωνικού λειτουργού του. Μετά την ολοκλήρωση της περιόδου προσαρμογής, το παιδί τοποθετείται στην οικογένεια.

Πρέπει όμως να τονίσω πως, από τη στιγμή που το σύστημα παράγει την ανωνυμοποιημένη πρόταση σύνδεσης, όλα τα μετέπειτα στάδια πραγματοποιούνται από επαγγελματίες κοινωνικούς λειτουργούς- του παιδιού και των υποψήφιων γονέων- και ότι, σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του ανηλίκου, με τρόπο που να συνάδει με την ηλικία και την ωριμότητά του.

Πλέον στην Ελλάδα μπορούμε να πούμε πως για πρώτη φορά έχουμε ένα λειτουργικό σύστημα αναδοχών και υιοθεσιών. Ένα σύστημα που θα επιτρέψει, με διαφάνεια και σοβαρότητα, τα παιδιά να βρίσκουν την κατάλληλη για αυτά οικογένεια μέσα σε ένα χρόνο από το αίτημα των υποψήφιων γονέων. Έχοντας εργαστεί σκληρά και με την επιμέλεια που απαιτείται για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα, τολμώ να πω πως έχουμε επιφέρει μια συστημική αλλαγή στον τομέα της παιδικής προστασίας στη χώρα μας. Δεν σταματούμε όμως εδώ. Τον Δεκέμβριο του 2019 στο Ζάππειο δεσμευτήκαμε για συγκεκριμένες ενέργειες. Έχουμε υλοποιήσει τις περισσότερες εντός, ίσως και μπροστά από το χρονοδιάγραμμα τους. Συνεχίζουμε με τις υπόλοιπες που είχαμε σχεδιάσει για το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Η ενίσχυση του θεσμού της αναδοχής και η θέσπιση μετά από 30 χρόνια προδιαγραφών λειτουργίας για τις μονάδες παιδικής προστασίας, είναι δύο από τις προσεχείς μας προτεραιότητες. Δύσκολες πολύ, πλέον όμως ξέρουμε ότι θα τα καταφέρουμε. Όχι μόνο γιατί διανύσαμε ήδη τα πρώτα δύσκολα μίλια αλλά κυρίως γιατί φέρνουμε στο τραπέζι οργανισμούς όπως η Unicef, γεγονός που θα διασφαλίσει ότι η χώρα μας είναι εναρμονισμένη με τα Ηνωμένα Έθνη στον τομέα της παιδικής προστασίας, αλλά και γιατί συνεργαζόμαστε σωστά και αποτελεσματικά με όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που μοιράζονται το όραμα μας για να βρεθεί σύντομα «Μία Οικογένεια για κάθε Παιδί». Σε αυτή την προσπάθεια, σας θεωρούμε συμμάχους μας.

Σας ευχαριστώ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ, ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ, ΓΟΝΕΙΣ, ΥΙΟΘΕΣΙΕΣ, ΑΝΑΔΟΧΕΣ


ΕΓΓΡΑΦΗ NEWSLETTER

ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΓΙΑ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!